(ĐCSVN) - Nhân lễ giỗ Phật hoàng Trần Nhân Tông lần thứ 703 (1308 - 2011), ngày 24/11, Liên hiệp các Hội UNESCO tại Việt Nam, Trung ương (TƯ) Giáo hội Phật giáo Việt Nam và Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học "Trần Nhân Tông và con đường chính pháp" tại Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội.

Hội thảo đã nhận được sự quan tâm, tham gia của hơn 300 các học giả, các tăng ni phật tử, nhà nghiên cứu lịch sử và tôn giáo trong và ngoài nước, nhất là kiều bào Pháp, Đức, Mỹ… với 50 bản tham luận nghiên cứu nhiều khía cạnh cuộc đời và tư tưởng của Trần Nhân Tông.

Cuộc Hội thảo không chủ trương đề cập lại những khía cạnh và vấn đề lịch sử đã rõ (như tiểu sử, thân thế, cuộc đời, sự nghiệp, chiến công…) mà chủ yếu tập trung phân tích, đánh giá và làm rõ những giá trị cốt lõi trong tư tưởng lớn của Phật hoàng Trần Nhân Tông, nhằm tôn vinh đúng mức tầm vóc và vị thế của Người. Đặc biệt là những bài học lớn về tư tưởng khai giải nội lực con người và dân tộc, qua con đường gắn kết đạo - đời, tinh thần nhập thế tích cực (với triết lí căn bản "Vui đạo giữa đời thường"); đề cao bổn phận công dân và sự nghiệp dân nước làm trọng, tinh giản Phật sự, trong sáng đường tu, chống mê tín dị đoan, dẫn đích cho con người sớm nhận ra cõi phúc lạc Niết Bàn ngay trong lòng mình, trong gia đình mình, trong hiện hữu.

Trần Nhân Tông (1258 - 1308) là một nhân vật lịch sử vĩ đại, anh hùng dân tộc thế kỉ XIII, là nhà chính trị - quân sự - ngoại giao - văn hóa kiệt xuất. Ông còn là một nhà tư tưởng lớn vượt qua thời đại mình, mà nhiều giá trị sâu sắc đầy tính nhân văn ở tầm nhân loại cho đến nay dường như vẫn còn chưa được phân định, nhận thức và tôn vinh một cách rõ ràng, đúng mức.

Trên cương vị người đứng đầu đất nước (lên ngôi năm 21 tuổi - 1279, nhường ngôi năm 1293 và làm Thái Thượng Hoàng đến năm 1298), ông là một vị vua anh minh, văn võ song tài, lòng nhân cái thế. Là nhà chính trị - tuy mới ngoài 20 tuổi, ông tỏ rõ tài thao lược trong trị quốc an dân, coi trọng hòa hiếu, cố kết lòng người, giữ vững độc lập và chủ quyền quốc gia, hưng thịnh đất nước, tận tụy và kiên gan trong tìm đường khai giải nội lực con người và dân tộc, những mong lớn mạnh và vượt thoát. Là thiên tài quân sự, Trần Nhân Tông trực tiếp tổ chức và chỉ huy hai cuộc kháng Nguyên, cùng quân dân Đại Việt kết thúc vẻ vang 30 năm chiến tranh vệ quốc vĩ đại thế kỉ XIII. Là nhà ngoại giao lịch lãm và thông tuệ - ông luôn luôn tôn cao thể diện quốc gia và cốt cách Quân vương Đại Việt: Rắn mà không giòn, nhu mà không hèn, nhường mà không mất, kính mà không thẹn, nhịn mà không thua. Là nhà văn hóa - tư tưởng, ông có công cắm mốc cho nền văn học thành văn nước nhà viết bằng chữ Nôm, với những tác phẩm truyền đời. Hơn thế, ông còn là ngọn cờ đầu trong công cuộc giáo hóa con người, bồi đắp nền thuần phong mĩ tục, thực hiện sống hòa giải và yêu thương, vững bước và kiên gan cách tân Phật pháp, với lời tuyên bố hào hùng và có sức lay động muôn người, muôn thế hệ Việt Nam: "Xã tắc hai phen chồn ngựa đá/ Non sông ngàn thuở vững âu vàng".

Về đời đi tu, năm 1293, xuất gia hoằng pháp, ông là nhà cách tân Phật pháp vĩ đại trong thế kỷ XIII - khai mở dòng thiền Trúc Lâm - Yên Tử thuần Việt, giáo hóa con người theo hướng tự hoàn thiện, gắn kết đạo - đời theo hướng nhập thế tích cực "Vui đạo giữa đời thường", Phật trong Tâm; tinh giản đường tu, giác ngộ cõi phúc lạc, tìm thấy niết bàn ngay nơi trần thế, chống mê tín dị đoan... Trên lĩnh vực tinh thần - tôn giáo, Trần Nhân Tông có nhiều đóng góp cho sự phát triển Phật giáo Việt Nam. Ông là nhà tư tưởng lớn đã vượt qua thời đại mình và để lại nhiều dấu ấn sâu sắc trong lịch sử tư tưởng Việt Nam.

Tất cả những vấn đề được nhìn nhận qua các tham luận chính tại Hội thảo đã khẳng định hình ảnh cao trọng và ngời sáng không chỉ thuộc về Trần Nhân Tông và thời đại, mà chính là của tâm hồn Việt Nam, trí tuệ Việt Nam, nhân cách Việt Nam, vị thế Việt Nam. Đạo Phật Trần Nhân Tông, con đường Phật Thiền chính pháp Trần Nhân Tông chính là đạo Phật Việt Nam, là con đường chấn hưng Phật giáo Việt Nam, góp phần đắc lực vào hành trình phát triển đúng hướng của Phật giáo, nhằm xây dựng một đời sống ngay lành, ổn định cho mỗi con người, mỗi gia đình và toàn xã hội, trực chỉ vị thế dân tộc Việt Nam, nơi chốn "Cố hương" để tìm về của số đông người trên thế gian nà.

Các nhà nghiên cứu đều thống nhất rằng: Trong đời sống hiện nay, vẫn cần nhìn nhận thêm những ảnh hưởng của cái “Tâm” Phật giáo - cả những ảnh hưởng tích cực lẫn những hạn chế nhất định. Tinh thần Phật tại Tâm của Trần Nhân Tông và “Con đường chính pháp” của ông cần được thế hệ trẻ hôm nay tiếp cận từ triết lý “Vui đạo giữa đời thường”, đề cao khát vọng cống hiến, trách nhiệm công dân, tinh thần sống hữu ích cho đất nước, xây dựng đời sống cá nhân (qua đó và cùng với đó) là đời sống xã hội trong sáng, tốt đẹp hơn...

*Lễ giỗ Phật hoàng lần thứ 703 được tổ chức trọng thể vào sáng 25/11/2011 (tức mùng 1 tháng 11 Tân Mão) tại Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội.